Chuyển đổi số ngành sản xuất tại Việt Nam: Nhà nước đang hỗ trợ gì?
Chuyển đổi số ngành sản xuất Việt Nam đang được thúc đẩy mạnh từ nhiều phía: chính sách hỗ trợ của nhà nước, yêu cầu ngày càng khắt khe từ khách hàng xuất khẩu, và áp lực cạnh tranh khi các nhà máy cùng ngành đã bắt đầu số hóa quy trình vận hành.
Nhiều chủ doanh nghiệp sản xuất vừa và nhỏ vẫn e ngại đầu tư phần mềm vì nghĩ chi phí cao hoặc chưa rõ nhà nước có hỗ trợ gì không. Trên thực tế, từ năm 2021 đến nay đã có nhiều chương trình, chính sách cụ thể hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, bao gồm cả ngành sản xuất.
Bài viết tổng hợp các chính sách, chương trình hỗ trợ chuyển đổi số hiện có tại Việt Nam liên quan trực tiếp đến ngành sản xuất, và gợi ý nhà máy nên bắt đầu từ đâu.
1. Chuyển đổi số ngành sản xuất Việt Nam đang diễn ra như thế nào?
Chuyển đổi số ngành sản xuất tại Việt Nam đang chuyển dịch từ giai đoạn “thử nghiệm” sang giai đoạn triển khai thực tế ở nhiều nhà máy, đặc biệt là các nhà máy vừa và nhỏ vốn trước đây thường đứng ngoài xu hướng số hóa vì cho rằng chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn. Áp lực đến từ nhiều phía: khách hàng xuất khẩu yêu cầu minh bạch dữ liệu sản xuất, đối thủ cùng ngành đã ứng dụng phần mềm để tối ưu chi phí và tăng năng suất, và bản thân nhà máy cũng cần dữ liệu chính xác hơn để ra quyết định thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm.
Song song đó, nhà nước cũng đã và đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ cụ thể, được trình bày chi tiết trong các mục dưới đây.
2. Chương trình SMEdx hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số
SMEdx là chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, khởi động từ ngày 26/3/2021, với mục tiêu giúp doanh nghiệp tự đánh giá mức độ chuyển đổi số của mình và tiếp cận các nền tảng số Make in Vietnam với chi phí ưu đãi (quản trị doanh nghiệp, kế toán, bán hàng, chữ ký số, điện toán đám mây…). Theo báo cáo chuyển đổi số quốc gia, tính đến tháng 10/2024 đã có hơn 401.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng các nền tảng số của chương trình, trong tổng số gần 1,3 triệu lượt doanh nghiệp đã tiếp cận chương trình – đạt và vượt kế hoạch năm.
Với các nhà máy sản xuất quy mô nhỏ và vừa, đây là kênh tham khảo hữu ích để tìm hiểu các nền tảng số cơ bản (quản trị, kế toán, bán hàng) với chi phí thấp trước khi cân nhắc đầu tư phần mềm chuyên sâu hơn theo đặc thù sản xuất riêng của nhà máy – phần chi tiết về chương trình này được trình bày ở bài viết riêng “SMEdx là gì?” trên website.
3. Kế hoạch chuyển đổi số của Bộ Công Thương giai đoạn 2026-2030
Bộ Công Thương đã ban hành Kế hoạch chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, trong đó đặt mục tiêu 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, và tối thiểu 80% thông tin, giấy tờ liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh chỉ cần cung cấp một lần cho cơ quan nhà nước – giảm đáng kể thời gian doanh nghiệp sản xuất phải làm thủ tục hành chính lặp lại.
Bên cạnh đó, chương trình GoAI & GoRight (2025-2026) của Bộ Công Thương tập trung hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động sản xuất và tiêu chuẩn hóa pháp lý, hướng tới xây dựng thương hiệu bền vững hơn cho doanh nghiệp sản xuất trong nước.
4. Chính sách truy xuất nguồn gốc và số hóa quản lý chất lượng
Song song với các chương trình hỗ trợ công nghệ, nhà nước cũng thúc đẩy số hóa thông qua yêu cầu về truy xuất nguồn gốc: Quyết định 100/QĐ-TTg phê duyệt Đề án triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc, cùng Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm hàng hóa quốc gia. Đây là động lực gián tiếp nhưng quan trọng khiến nhiều nhà máy, đặc biệt ngành thực phẩm, nông sản, buộc phải số hóa việc ghi nhận dữ liệu sản xuất để đáp ứng yêu cầu truy xuất theo quy định (chi tiết đã trình bày ở bài viết riêng về truy xuất nguồn gốc trên website).
5. Nhà máy nên bắt đầu chuyển đổi số từ đâu?
Với nhà máy chưa có kinh nghiệm chuyển đổi số, lời khuyên phổ biến là bắt đầu từ những khu vực đang gây đau đầu nhất trong vận hành thực tế – có thể là quản lý kho, chấm công tính lương, hay theo dõi tiến độ sản xuất – thay vì cố đầu tư một hệ thống lớn, toàn diện ngay từ đầu. Cách tiếp cận từng bước này vừa giảm rủi ro đầu tư, vừa giúp nhà máy và nhân viên làm quen dần với việc vận hành trên phần mềm trước khi mở rộng.
Đây cũng là thời điểm khá thuận lợi để bắt đầu: nhà máy đang nhận được sự hỗ trợ cụ thể từ nhà nước (nền tảng chi phí ưu đãi qua SMEdx, chương trình GoAI & GoRight của Bộ Công Thương hỗ trợ ứng dụng AI vào sản xuất), trong khi một số yêu cầu như truy xuất nguồn gốc vẫn đang ở giai đoạn khuyến khích thay vì bắt buộc hoàn toàn. Chờ đến khi các yêu cầu này trở thành bắt buộc, hoặc đến khi đối thủ cùng ngành đã số hóa xong và bỏ xa về năng suất, chi phí chuyển đổi lúc đó thường cao hơn và áp lực thời gian cũng gấp hơn rất nhiều so với việc chủ động bắt đầu ngay từ bây giờ.
Nếu nhà máy vẫn còn phân vân nên bắt đầu chuyển đổi số từ đâu, hoặc muốn tận dụng đúng giai đoạn đang được hỗ trợ hiện tại, cách nhanh nhất là liên hệ trực tiếp BMD Solutions để được khảo sát thực tế và tư vấn lộ trình phù hợp, thay vì tự mày mò và bỏ lỡ thời điểm thuận lợi này.
6. Lợi ích thực tế khi nhà máy chủ động chuyển đổi số sớm
- Chủ động hơn so với đối thủ cùng ngành: nhiều nhà máy cùng ngành đã bắt đầu số hóa, chủ động sớm giúp không bị tụt lại về năng suất và chi phí vận hành.
- Đáp ứng nhanh yêu cầu từ khách hàng xuất khẩu: khách hàng B2B, đặc biệt xuất khẩu, ngày càng yêu cầu minh bạch dữ liệu sản xuất và truy xuất nguồn gốc.
- Tận dụng được chi phí ưu đãi từ chương trình hỗ trợ: một số nền tảng cơ bản qua SMEdx có chi phí thấp hơn so với tự tìm kiếm giải pháp riêng lẻ.
- Có dữ liệu để ra quyết định chính xác hơn: thay vì dựa vào kinh nghiệm và cảm tính, có số liệu thực tế để cải tiến quy trình sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
Nhà máy nhỏ có được hỗ trợ chi phí khi chuyển đổi số không?
Chương trình SMEdx cung cấp một số nền tảng số cơ bản với chi phí ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Với phần mềm chuyên sâu theo đặc thù sản xuất riêng, hiện chưa có chính sách hỗ trợ trực tiếp bằng tiền, nhưng đầu tư đúng trọng tâm thường mang lại hiệu quả rõ rệt hơn so với chi phí bỏ ra.
Chuyển đổi số có bắt buộc với nhà máy sản xuất không?
Hiện chưa có quy định bắt buộc chung cho mọi ngành, nhưng một số yêu cầu cụ thể (như truy xuất nguồn gốc với ngành thực phẩm, nông sản) đang dần trở thành điều kiện cần để đáp ứng thị trường xuất khẩu và các chứng nhận chất lượng.
Nên bắt đầu chuyển đổi số từ phần mềm nào trước?
Nên bắt đầu từ khu vực đang gây khó khăn nhất trong vận hành thực tế của nhà máy, thay vì đầu tư một hệ thống toàn diện ngay từ đầu – cách này giúp giảm rủi ro và dễ đo lường hiệu quả hơn.
BMD Solutions có thể tư vấn lộ trình chuyển đổi số phù hợp với nhà máy tôi không?
Có. BMD Solutions khảo sát thực tế vận hành của từng nhà máy để đề xuất lộ trình chuyển đổi số theo đúng mức độ ưu tiên và ngân sách thực tế, thay vì áp một lộ trình chung cho mọi nhà máy. Liên hệ BMD Solutions để được tư vấn.
Phạm Trung Sơn hiện đang là CEO của công ty BMD Solutions có hơn 7 năm kinh nghiệm trong ngành lập trình, tư vấn giải pháp công nghệ cho doanh nghiệp